Delft · 1632–1675
Holenderski malarz złotego wieku, mistrz światła i ciszy. Namalował niewiele obrazów, przez dwa stulecia był prawie zapomniany, a dziś jego dzieła należą do najcenniejszych na świecie. To od jego nazwiska pochodzi tytuł gry – i przydomek fałszerza Vico Vermeera.
Johannes (Jan) Vermeer urodził się w Delft w Republice Zjednoczonych Prowincji (dzisiejsza Holandia). Został ochrzczony 31 października 1632 roku. Jego ojciec, Reynier Jansz, był tkaczem jedwabiu, oberżystą i handlarzem obrazów – Johannes od dziecka obracał się więc wśród malarzy i kupców sztuki.
Nie wiadomo, u kogo uczył się malarstwa. W 1653 roku ożenił się z Cathariną Bolnes, a kilka miesięcy później wstąpił do Gildii Świętego Łukasza w Delft – cechu malarzy. Później kilka razy był jednym z jej przełożonych, co świadczy o dużym szacunku w środowisku.
Vermeer malował powoli i dokładnie – zaledwie dwa, trzy obrazy rocznie. Utrzymywał się także z handlu dziełami sztuki. Część jego prac kupował stały mecenas z Delft, Pieter van Ruijven. Rodzina była liczna: Vermeerowie mieli kilkanaścioro dzieci i mieszkali w domu teściowej, Marii Thins.
W 1672 roku, nazywanym w Holandii „rokiem katastrofy” (rampjaar), kraj został zaatakowany przez Francję, a rynek sztuki się załamał. Vermeer popadł w długi. Zmarł nagle w grudniu 1675 roku, w wieku 43 lat, zostawiając rodzinę z dużymi zobowiązaniami.
Dziś przypisuje się Vermeerowi tylko około 35 obrazów – co do kilku badacze wciąż się spierają. Większość z nich jest niewielka. Najczęściej przedstawiają spokojne sceny we wnętrzach mieszczańskich domów: kobietę czytającą list, nalewającą mleko, grającą na instrumencie albo zajętą pracą.
Typowa scena Vermeera rozgrywa się w rogu pokoju. Światło wpada przez okno z lewej strony i miękko oświetla postać, ścianę i przedmioty. Ta sama mapa na ścianie, krzesła z głowami lwów czy żółty kaftan obszyty futrem pojawiają się na kilku obrazach – malarz najpewniej korzystał z rzeczy we własnym domu.
Wyjątkami są dwa widoki miasta („Widok Delft” i „Uliczka”), kilka obrazów o tematyce religijnej i alegorycznej oraz tronies – studia głów w fantazyjnych strojach. Do tej ostatniej grupy należy „Dziewczyna z perłą”, która nie jest portretem konkretnej osoby.
Przez blisko 200 lat po śmierci Vermeer był malarzem znanym niewielu. Jego obrazy przypisywano innym artystom, m.in. Pieterowi de Hooch.
Dopiero w latach 60. XIX wieku francuski krytyk Théophile Thoré-Bürger opublikował serię artykułów o „Sfinksie z Delft” i zebrał listę jego dzieł. Od tego czasu sława Vermeera stale rosła, a w 2023 roku amsterdamskie Rijksmuseum pokazało na rekordowej wystawie 28 jego obrazów jednocześnie – bilety wyprzedały się w kilka dni.
Gra Vermeer nie wymyśliła wątku fałszerza z niczego. Mało który malarz był tak często podrabiany i kradziony.
Holenderski malarz Han van Meegeren w latach 30. i 40. XX wieku namalował kilka „nieznanych” obrazów Vermeera o tematyce religijnej. Ekspertów przekonały na tyle, że „Wieczerzę w Emaus” kupiło w 1937 roku muzeum w Rotterdamie, a inny obraz trafił do kolekcji Hermanna Göringa.
Po wojnie van Meegerena oskarżono o kolaborację – sprzedanie Niemcom narodowego skarbu. Aby się bronić, przyznał się do fałszerstwa i namalował kolejnego „Vermeera” przy świadkach. W 1947 roku skazano go za oszustwo, a nie za zdradę. Fałszerz zmarł jeszcze przed odbyciem kary.
W marcu 1990 roku złodzieje przebrani za policjantów ukradli z Isabella Stewart Gardner Museum w Bostonie 13 dzieł sztuki, w tym „Koncert” Vermeera. Obraz uważany jest za jedno z najcenniejszych zaginionych dzieł na świecie i do dziś nie został odnaleziony. W muzeum wiszą puste ramy.
Inne obrazy Vermeera także padały ofiarą złodziei – m.in. „List miłosny” (1971) i „Gitarzystka” (1974). Te jednak udało się odzyskać.
W grze rolę fałszerza pełni fikcyjny Vico Vermeer (właściwie Lugiani). Dlatego każdy kupiony obraz warto sprawdzić opcją SPRAWDZ, zanim trafi do kolekcji.
W dziale VERMEER kolekcji von Grünschilda znajduje się pięć obrazów mistrza z Delft. To najcenniejsze pozycje w grze – zdobądź je wszystkie! Kliknij obraz, aby go powiększyć.
W wersji z REU wszystkie obrazy można obejrzeć w galerii w grze. Rozdzielczość 160×200 i 16 kolorów C64 to spore wyzwanie dla subtelnego światła Vermeera – porównaj sam.
